TEARJERKER, PREMIÈRE VAN ‘BIKKEL’
HET KORTE LEVEN VAN BART DE GRAAFF
Hoe komt het eigenlijk dat je volschiet bij het kijken naar een filmscène, waar zit het moment? Tijdens het kijken naar ‘Bikkel’ vroeg ik me af hoe dat komt.
Het gebeurt in een moment, in een ogenblik. In een bioscoop kijk ik naar een scène van vluchtende mensen uit het ghetto van Warschau. Het is de film ‘Schindler’s List’ van Steven Spielberg. De film is in zwart wit. Ineens wordt mijn aandacht naar de kleur rood toegetrokken en zie ineens een vluchtend klein meisje in een rood jasje. Door de rode kleur lijkt het alsof ik naar het heden toegetrokken word. Ze wordt levend, ze doet me denken aan een meisje dat ik ken. Ineens voel ik me actief betrokken; ik zou het kind willen vastgrijpen, meetrekken naar een veilige plek. Maar zit ondertussen onbeholpen, apathisch in de bioscoopstoel. Dan schiet ik vol, treurend over het ongeluk dat het kind te wachten staat, apathisch omdat ik niks doen kan.
Nog zo’n moment, in ‘Hannah and her sisters’ van Woody Allen. Een scène tussen geliefden in een atelier. Er wordt geen woord gesproken tussen de twee mensen, het is een onmogelijke liefde. De onmogelijkheid maakt me apathisch; er gaat een golf van emotie door me heen.
En dan ‘La Vita è bella’, tragi comedy van grote clown Roberto Benigni. Over hoe een vader zijn kind beschermt in een concentratiekamp. Aan deze ellendige situatie is helemaal niets te doen; het zal slecht aflopen. Wat kan je als vader beter doen voor het kind dan de omringende wereld anders, mooier, grappiger voor te spiegelen dan deze is? Met als gevolg dat ik doorlopend moest huilen, hoezeer ik er ook tegen vocht. Huilen vanwege onmacht.
‘Bikkel’ van Leo de Boer is een documentaire over het korte leven van Bart de Graaff, alias Bikkel, de oprichter van BNN. Het is een zogenoemd ‘intieme’ film. Je ziet zijn moeder, zusje en vader. Ze vertellen over hem. Ze luisteren en reageren op beeld en geluidsfragmenten van Bart. Hij vertelt over zijn ziekte, leven en familie.
KERMIS EN VARIÉTE
Zo vertelt Bart hoe hij ten gevolge van een nierziekte op jonge leeftijd overgeleverd was aan doktoren, onderzoeken, operaties, medicijnen, diëten. En zich opwerkte tot een grote clown, die gewaardeerd werd om zijn directe stijl, moed, brutaliteit. Hij zag het leven als een momentopname, waarin hij alles wilde doen wat maar mogelijk was. Iedere minuut telde. Dit gaat over een circusartiest, man van kermis en variété. Voor wie angst en avontuur moest worden ingehaald, na zoveel jaren in ziekenhuisbedden te hebben versleten. Voor wie een vroeg einde kwam aan zijn leven. Zijn moeder en zusje hebben hem altijd beschermd, een veilig leven willen geven en dat is nu afgelopen.
Zoveel jaar na zijn dood koestert zijn moeder zijn kamer met memorabilia en denkt zijn zus nog dagelijks aan hem. Al was het maar omdat ze haar zoontje Bikkel heeft genoemd. De moeder heeft tranen in de ogen, de zus breekt op een bepaald moment.
Ik zit er naar te kijken, voel medeleven, maar huil niet. De film is wellicht bedoeld als tearjerker, maar tranen blijven uit.
Hoe komt het, waar zit het moment? Het is documentaire, dus ‘echt’. Er is een archiefopname van Bart, die weer in het ziekenhuis ligt en zelf breekt. Beschamend vind ik het, hiernaar te moeten kijken. Er wordt iets opgedrongen; de eenzame moeder, een rottige scheiding van ouders, het sterke zusje, de mooie vriendin, die er niet tussenkomt. Wat heb ik met deze privé zaken te maken?
Bart is op z’n best, als hij stil iedere minuut van zijn bestaan vastlegt door mooie plaatjes te tekenen. En wanneer hij zichzelf lanceert met de groten der aarden voor BNN. Wanneer de kleine man met een handicap zich groot blijft voordoen is er de emotie.
http://www.youtube.com/watch?v=HqwuTU4VPI0
(S. van Beek en L. Mijnlieff in gesprek over emoties na de film)