Skip to content

Een film die nooit af is, een film less ordinary

Tijdens het Nederlands Film Festival 2017 draait in het Louis Hartlooper Complex een serie exclusieve films in het Forum van Regisseurs. 

Beyond Index van kunstenaar Gerald van der Kaap heeft geen gangbare structuur, is anders dan anders. Zijn werk is omvangrijk, hij is zelf ook groot. Hij uit zich in alle disciplines, muziek, video, lay-out, foto’s. Metershoge foto’s binnen en buiten, binnenkort ook in het nieuwe Amsterdamse RAI metrostation. Beyond Index is zijn eerste lange film die het eerder moet hebben van oog en oor dan vertelling. De soundtrack, deep-house van de Berlijnse groep Âme, zoemt constant door je oren.

In de film draait het om de vragen: wat is echt, wat niet, waarom? De locatie is een Chinese schilderijen-kopieerfabriek. Grote voorraden beroemde, figuratieve westerse voorstellingen worden hier nageschilderd door jonge schilders, onder wie kunststudente Fang met het uiterlijk van een Chinees poppetje. Aan dit gangbare kopieerwerk – Van Goghs Zonnebloemen – worden ineens abstracte en zero schilderijen toegevoegd. Alsof Van der Kaap zeggen wil: er was ooit een revolutie gaande in de kunst, er is evolutie, waar kan ik het zwartste zwart vinden? Dit is nodig om het ultieme Zwarte Vierkant van Malevitsj na te bootsen. En daarop, de consequentie hiervan, de ZERO kunst uit de jaren 1960. Het kenmerk van ZERO —het begin of het eind, bevrijding van vorm, herhaling van eendere dingen, monochromie – was hier nog onbekend. Tot Fang begint aan het plakken van glimmende centen op een stof, een knipoog naar de centen-reliëfs van kunstenaar Jan Henderikse. Daar verschijnt ook Yves Klein als een mysterieus figuur die zijn eigen blauw creëerde. Het intensieve Yves Klein blauw als de oneindige blauwe lucht bestaat in de Chinese steden feitelijk niet; Chinese luchten worden omfloerst door een laag smog als een vitrage. Het gemis aan scherpte, aan blauw, wordt hier ingevuld. Het intrigerende eindbeeld is een verwijzing naar Kleins Sprong in de leegte, waarin een van de hoofdpersonen zich bevrijdt in een ultiem vliegend stilgezet trucagebeeld. Wat is echt?

De telefoon zit in de film als een extra karakter die berichtjes zendt. Soms een citaat, dan weer iets wat zich tijdens de opnamen voordeed. De film vol spontane invallen doet denken aan de spontaniteit van een Godard film. Het zal een heksentoer zijn geweest voor cast en crew om Van der Kaap te volgen. Dit beaamde productie medewerkster Bernet Crucq na de voorstelling, al was het niet en public.

Beyond Index is kennelijk noit af; Van der Kaap is alweer bezig aan een nieuwe versie met een commentaar van Paul Groot als narratief element. In alles wijkt deze film af, tot en met de titels. Als kunstenaar is Van der Kaap vrij; het is een opdracht van Mondriaan Fonds en Filmfonds. Gepresenteerd door producent Interakt als een bioscoopfilm van 83 min., waagt tot nu toe geen filmdistributeur zich aan dit kunstwerk als een film less ordinary.